Θα είναι ένα ψηφιακό μουσείο εμπειρίας, όπου η τεχνολογία θα «ανασυνθέτει» τις εποχές, ζωντανεύοντας τον χώρο, χωρίς να αλλοιώνει το αρχαιολογικό του υπόβαθρο. Το νέο Μουσείο θα στεγαστεί στο κέντρο του Λόφου του Φρουρίου, στο κτιριακό συγκρότημα των παλαιών στρατιωτικών αρτοποιείων. Με τον τρόπο αυτόν θα αποτελέσει ένα αδιάσπαστο στοιχείο του αστικού ιστού, τόσο χάρη στον στόχο του, που είναι η παρουσίαση της ιστορίας του λόφου, όσο και χάρη στο κτίριο που θα στεγαστεί. Άλλωστε, μουσεία ενσωματωμένα στον αστικό ιστό αποτελούν ένα από τα κύρια σημεία της σύγχρονης έρευνας τόσο στο πεδίο του αστικού σχεδιασμού με στόχο τη βιώσιμη ανάπτυξη όσο και σε αυτό της Μουσειολογίας. Η «ΕτΔ» αποκαλύπτει σήμερα πώς θα είναι το Μουσείο του Λόφου Φρουρίου, η μουσειολογική μελέτη του οποίου φέρει την επιστημονική επιμέλεια της καθηγήτριας Ιουλίας Πεντάζου (Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας), σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λάρισας.
Η καινοτομία της πρότασης βρίσκεται στη φιλοσοφία της: Ο επισκέπτης δε θα περιηγείται ανάμεσα σε εκθέματα -αφού δε θα υπάρχουν-, αλλά χάρη στην τεχνολογία θα «περιδιαβαίνει» σε διάφορες εποχές, θα περιηγείται ανάμεσα σε «εκθέματα» με τρόπο ψηφιακό, μέσω πολυμεσικών προβολών, επαυξημένης πραγματικότητας και εικονικών αναπαραστάσεων.
Με τη βοήθεια ειδικών διαδραστικών σταθμών και κινητών συσκευών, ο επισκέπτης θα μπορεί να «ξεδιπλώνει» την ιστορία του λόφου, να βλέπει πώς εξελίχθηκε ο χώρος μέσα στους αιώνες, από τη Νεολιθική εποχή έως τη σύγχρονη πόλη.
Η εμπειρία θα είναι εξατομικευμένη – το ψηφιακό σύστημα θα προσαρμόζεται στο προφίλ του χρήστη, προτείνοντάς του θεματικές ενότητες (κατοίκηση, θρησκεία, δημόσιος βίος, βυζαντινή περίοδος κ.ά.) ανάλογα με τα ενδιαφέροντά του.
Η επαυξημένη πραγματικότητα (AR) θα προβάλλει, επάνω στο φυσικό ανάγλυφο του λόφου, τα τείχη, τις οικίες και τους ναούς όπως ήταν κάποτε, ενώ η εικονική πραγματικότητα (VR) θα επιτρέπει πλήρη τρισδιάστατη ξενάγηση μέσα στους παλαιότερους οικισμούς – μια εμπειρία «περιπάτου» στον χρόνο, χωρίς καμία φυσική παρέμβαση στα ευρήματα.
ΚΟΜΒΟΣ ΨΗΦΙΑΚΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ
Το Μουσείο θα οργανωθεί γύρω από ψηφιακές θεματικές ενότητες που αφηγούνται την ιστορία της πόλης από τα θεμέλιά της.
Στον επισκέπτη θα προσφέρονται διαδρομές, όπως:
-Η πόλη κάτω από την πόλη – η αδιάκοπη κατοίκηση της Λάρισας από τη Νεολιθική περίοδο.
-Η ζωή στο Φρούριο – αναπαράσταση της καθημερινότητας, των επαγγελμάτων και της αρχιτεκτονικής.
-Η πίστη και οι μεταμορφώσεις του χώρου – ο ρόλος του Αγίου Αχιλλίου και των χριστιανικών οικοδομημάτων.
-Η σύγχρονη Λάρισα και η μνήμη του τόπου – πώς το παρελθόν ενσωματώνεται στο παρόν της πόλης.
Σε κάθε ενότητα, η τεχνολογία θα λειτουργεί ως «μεταφραστής» του χρόνου.
Οι επισκέπτες θα βλέπουν ψηφιακές αναπαραστάσεις των στρωμάτων του λόφου, θα ακούνε ήχους και αφηγήσεις, και θα μπορούν να εξερευνούν την κάθε περίοδο μέσα από τρισδιάστατα περιβάλλοντα και εικονικά αντικείμενα, βασισμένα σε πραγματικά δεδομένα των ανασκαφών.
ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ
Κεντρικός χώρος του Μουσείου θα είναι το Ψηφιακό Κέντρο Ερμηνείας, ένας σύγχρονος, ημιυπόγειος χώρος με διαφανείς επιφάνειες και οθόνες αφής, όπου ο επισκέπτης θα γνωρίζει τη Λάρισα μέσα από μια «ψηφιακή τομή» του Φρουρίου.
Με τη βοήθεια διαδραστικών χαρτών, θα μπορεί να βλέπει πώς εξελίχθηκε ο αστικός ιστός, ποιες περιοχές κατοικούνταν ανά εποχή και πώς μεταβάλλονταν οι χρήσεις του χώρου.
Η περιήγηση θα πραγματοποιείται μέσω ενός έξυπνου χάρτη, διαθέσιμου και σε κινητό τηλέφωνο. Ο χάρτης θα συνδέεται με αισθητήρες θέσης (beacons) και θα ενεργοποιεί περιεχόμενο σε πραγματικό χρόνο: βίντεο, 3D μοντέλα, ιστορικά δεδομένα, προφορικές μαρτυρίες.
Ο επισκέπτης θα μπορεί, επίσης, να «αποθηκεύει» την πορεία του, να κρατά σημειώσεις και να δημιουργεί το δικό του ψηφιακό άλμπουμ της εμπειρίας του.
ΦΩΣ, ΗΧΟΣ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΣΗ
Η αφήγηση του Μουσείου θα στηρίζεται σε τρία στοιχεία: φως, ήχο και λόγο.
Ειδικά φωτιστικά σώματα θα προσαρμόζουν τη θερμοκρασία και την ένταση του φωτός ανάλογα με την ιστορική περίοδο που παρουσιάζεται: θερμές αποχρώσεις για τη ρωμαϊκή εποχή, ψυχρότερες για τη βυζαντινή.
Τα ηχοτοπία θα δημιουργούν την αίσθηση μιας ζωντανής πόλης -με ήχους εργαστηρίων, νερού, πομπών ή ψαλμών- και θα εναλλάσσονται ανάλογα με τη θεματική ενότητα.
Παράλληλα, αφηγητές μέσω ηχητικών εγκαταστάσεων θα «ξεδιπλώνουν» τις ιστορίες των ανθρώπων που έζησαν στον λόφο, συνδέοντας τα αρχαιολογικά δεδομένα με την καθημερινή ζωή.
Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ
Η επιλογή της ψηφιακής παρουσίασης δεν έγινε για λόγους εντυπωσιασμού. Αντιθέτως, αποτελεί στρατηγική λύση προστασίας, καθώς ο λόφος του Φρουρίου είναι αρχαιολογικός χώρος με ευπαθή στρώματα, το Μουσείο θα λειτουργεί χωρίς φυσική παρέμβαση ή φόρτιση των καταλοίπων.
Όλα τα εκθέματα, οι αναπαραστάσεις και οι πληροφορίες θα προβάλλονται πάνω ή δίπλα στο τοπίο, όχι μέσα του.
Η μελέτη προβλέπει ενσωματωμένους αισθητήρες που θα παρακολουθούν τις συνθήκες θερμοκρασίας, υγρασίας και φωτός, εξασφαλίζοντας ότι οι τεχνολογικές εγκαταστάσεις δεν επιβαρύνουν το περιβάλλον του μνημείου.
Ακόμη, η ενέργεια θα προέρχεται κυρίως από ανανεώσιμες πηγές, με φωτοβολταϊκά συστήματα χαμηλής όρασης και υποδαπέδια φωτιστικά LED.
Ο ΑΓΙΟΣ ΑΧΙΛΛΙΟΣ ΣΤΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ
Στο κέντρο της μουσειακής εμπειρίας βρίσκεται το παλαιοχριστιανικό συγκρότημα του Αγίου Αχιλλίου.
Εκεί η τεχνολογία θα αποκαλύπτει όσα δε φαίνονται στο γυμνό μάτι: Διαδραστικές προβολές θα «ανασηκώνουν» ψηφιακά τα στρώματα του εδάφους, αποκαλύπτοντας την εξέλιξη του ναού, τα ταφικά ευρήματα και τις διαφορετικές οικοδομικές φάσεις.
Μέσα από γυάλινες επιφάνειες, ο επισκέπτης θα βλέπει τις διαδοχές της ιστορίας χωρίς να αγγίζει τίποτα – μια απόλυτα σύγχρονη πρακτική παρουσίασης μνημείων. Με την έγκριση της μελέτης, το έργο μπαίνει πλέον στο τελικό στάδιο προετοιμασίας.
Αν όλα εξελιχθούν βάσει προγράμματος, το Μουσείο του Φρουρίου θα αρχίσει να υλοποιείται μέσα στο 2026, δίνοντας στη Λάρισα το πρώτο ψηφιακό μουσείο αρχαιολογικού χώρου στην Ελλάδα, ένα μουσείο που δε θα δείχνει απλώς την ιστορία της πόλης, αλλά θα τη ζωντανεύει.
Θανάσης Αραμπατζής
